Koncepcja kształcenia na Wydziale Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego

Kształcenie na Wydziale Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego obejmuje następujące kierunki studiów: filologię polską, filologię bałtycką, logopedię ogólną i kliniczną, slawistykę, filologię klasyczną i studia śródziemnomorskie, kulturoznawstwo - wiedzę o kulturze. Na Wydziale w Centrum POLONICUM kształcą się również cudzoziemcy uczący się języka polskiego i zdobywający ogólną wiedzę o polskiej historii i kulturze. W strategii Wydziału Polonistyki, w obszarze dydaktyki, zostały ustalone wspólne cele strategiczne dla wszystkich kierunków studiów.

Wydział Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego zapewnia wszechstronne, akademickie wykształcenie w ramach prowadzonych przez siebie kierunków studiów, specjalności i specjalizacji zawodowych oraz studiów podyplomowych, umożliwiające studentom elastyczne i efektywne dostosowywanie się do warunków zmieniającego się rynku pracy. Na Wydziale Polonistyki zatem ogólnoakademickie wykształcenie łączy się z możliwością zdobycia przez absolwenta rzetelnych, dopasowanych do rynku pracy, umiejętności zawodowych. Tak pomyślana koncepcja kształcenia zbieżna jest z założeniami strategii wydziałowej zawartej w dokumencie Misja i strategia Wydziału Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego. Programy studiów na Wydziale Polonistyki są systematycznie monitorowane, ewaluowane pod kątem jakości i przydatności oraz przekształcane zgodnie z wymogami Krajowych Ram Kwalifikacji.

Zgodnie z Misją Uniwersytetu Warszawskiego i wpisującą się w nią Misją i strategią Wydziału Polonistyki UW efektywność kształcenia uzyskiwana jest poprzez ścisłe powiązanie dydaktyki, na wszystkich kierunkach i specjalnościach, z rezultatami badań naukowych.

Za podstawowe cele kształcenia na Wydziale Polonistyki wynikające ze wskazanych wyżej dokumentów należy uznać:

  • doskonalenie i modyfikacje prowadzonych obecnie kierunków i specjalności;
  • prowadzenie i rozwijanie studiów podyplomowych po pierwszym i drugim stopniu kształcenia, odpowiadających aktualnemu zapotrzebowaniu na rynku pracy i wpisujących się w koncepcję kształcenia przez całe życie (m.in. uzupełnianie i rozwijanie kwalifikacji nauczycielskich, redaktorsko-wydawniczych, medialnych);
  • zwiększenie mobilności studentów (w wymiarze krajowym i międzynarodowym) poprzez szukanie najbardziej atrakcyjnych ofert studiów uwzględniających specyfikę kształcenia na Wydziale Polonistyki;
  • systemowe włączanie doktorantów do prac naukowych prowadzonych w jednostkach wchodzących w strukturę Wydziału oraz systematyczne doskonalenie ich umiejętności dydaktycznych, poprzez zajęcia realizowane w ramach programu studiów doktoranckich i indywidualne, stale monitorowane i hospitowane, prowadzenie przez nich zajęć dydaktycznych;
  • aktywizację organizacyjną, naukową i publicystyczną studentów Wydziału, stwarzanie warunków do swobodnego rozwoju wszelkich form samorządności i kształtowanie przez te działania kompetencji społecznych studentów;
  • systematyczną dbałość o śledzenie losów zawodowych studentów i absolwentów Wydziału;
  • rozwój systemu podwójnego dyplomu z uczelniami zagranicznymi;
  • przygotowywanie dla studentów cudzoziemców, studiujących w trybie krótkoterminowym, oferty zajęć w języku angielskim (m.in. z teorii literatury, historii literatury, dziejów kultury polskiej, językoznawstwa ogólnego).

Koncepcja kształcenia na Wydziale Polonistyki zakłada wyrabianie w studentach potrzeby zdobywania wiedzy i umiejętności przez całe życie, ambicji rozwoju intelektualnego i zawodowego, przestrzegania standardów uczciwości, rzetelności i prawości w pracy naukowej. Ma też służyć - poprzez odpowiednie przedmioty metodologiczne - przygotowaniu studentów do pracy badawczej i edukacji na studiach trzeciego stopnia. Tak rozumiana koncepcja kształcenia realizowana jest na wszystkich kierunkach studiów prowadzonych przez Wydział Polonistyki.

1. Filologia polska

Celem kształcenia na kierunku filologia polska jest przygotowanie wysokokwalifikowanych absolwentów w zakresie literaturoznawstwa i językoznawstwa polskiego. Opracowana koncepcja kształcenia pozwala studentom filologii polskiej na zdobycie wiedzy, umiejętności i kompetencji z zakresu metodologii badań naukowych oraz specjalistycznych studiów literaturoznawczych i językoznawczych.

Cele kształcenia na studiach na kierunku filologia polska nakierowane są na wiedzę ogólnohumanistyczną i wiedzę z zakresu nauki o literaturze oraz z zakresu nauki o języku. Student w trakcie studiów uczy się rozpoznawać, analizować i interpretować najważniejsze dzieła i zjawiska polskiej literatury, również w perspektywie komparatystycznej i z uwzględnieniem kontekstów kulturowych, filozoficznych, religijnych, rozumieć istotę procesu historycznoliterackiego, rozróżniać i definiować historyczne style i poetyki, pisać rozprawki naukowe, a także wykorzystywać refleksję teoretyczną w badaniach historycznoliterackich i językoznawczych. Podczas studiów na kierunku filologia polska studenci zgłębiają również najważniejsze procesy rozwojowe języka polskiego, uczą się dokonywać analizy gramatycznej i leksykalnej tekstów należących do różnych odmian współczesnej polszczyzny, uczą się kultury języka polskiego, językoznawstwa ogólnego, gramatyki historycznej języka polskiego oraz nabywają umiejętność samodzielnej oceny wartości artystycznej, językowej i poznawczej dzieł literackich, także tych należących do kręgu tzw. literatury popularnej.

Studia na kierunku filologia polska pozwalają na zdobycie umiejętności i kompetencji zawodowych potrzebnych głównie na rynku krajowym. W związku z tym szczególną uwagę poświęca się kształceniu w ramach specjalizacji zawodowych, realizowanych zwłaszcza na pierwszym stopniu studiów. Są to specjalizacje: redaktorsko-wydawnicza, filologia dla mediów, nauczycielska i glottodydaktyczna. Absolwenci specjalizacji redaktorsko-wydawniczej zostają przygotowani do pracy w charakterze korektorów, adiustatorów i redaktorów w czasopismach, wydawnictwach oraz portalach internetowych. Specjalizacja filologia dla mediów przygotowuje do podjęcia pracy na rynku medialnym, a zwłaszcza do wykonywania zadań związanych z public relation.

Szczególną uwagę poświęca się kształceniu przyszłych nauczycieli, które to zobowiązanie zostało zapisane w misji Wydziału. Wiedzę i umiejętności zdobyte w tym zakresie podczas realizacji zajęć specjalizacji nauczycielskiej można rozwijać i uzupełniać - aż do zdobycia uprawnień do nauczania we wszystkich typach szkół - realizując program studiów drugiego stopnia. Specjalizacja glottodydaktyczna z kolei przygotowuje w zakresie wiedzy, umiejętności i kompetencji dotyczących nauczania języka polskiego jako obcego. Kompetencje pozwalające na zdobycie uprawnień do wykonywania zawodu nauczyciela można uzyskać także poprzez realizację oferowanych przez Wydział studiów podyplomowych.

Na studiach pierwszego i drugiego stopnia na kierunku filologia polska studenci nabywają wiedzę, umiejętności oraz kompetencje społeczne, które pozwalają im między innymi na kontynuowanie nauki na studiach trzeciego stopnia i na prowadzenie badań naukowych.

2. Filologia bałtycka

Katedra Językoznawstwa Ogólnego, Wschodnioazjatyckiego Porównawczego i Bałtystyki jest jedyną jednostką akademicką na Uniwersytecie Warszawskim przygotowującą specjalistów-filologów w zakresie filologii bałtyckiej jako filologii obcej. Studia na kierunku filologia bałtycka kształcą w zakresie językoznawstwa oraz literaturoznawstwa litewskiego i łotewskiego. Ich ogólnoakademicki profil kształcenia jest ściśle powiązany z Misją Wydziału Polonistyki UW i z Misją Uniwersytetu Warszawskiego, w których podkreśla się szczególne znaczenie rozwoju badań teoretycznych i więź pomiędzy badaniami naukowymi i ich zastosowaniem dla dobra całej społeczności.

Studia na kierunku filologia bałtycka, mimo iż niszowe i elitarne, stanowią ważną pozycję w ofercie dydaktycznej Wydziału. Po wejściu Polski, Litwy i Łotwy do wspólnej przestrzeni ekonomicznej - Unii Europejskiej, na rynku powstało zapotrzebowanie na specjalistów znakomicie posługujących się językami urzędowymi tych państw, mogących pracować jako tłumacze w firmach działających na rynku polskim, litewskim i łotewskim, także w instytucjach państwowych i unijnych. Wychodząc naprzeciw tym zapotrzebowaniom, Katedra Językoznawstwa Ogólnego, Wschodnioazjatyckiego Porównawczego i Bałtystyki opracowała program kształcenia, który umożliwia absolwentom odnalezienie się na wymagającym rynku pracy, ale również na kontynuowanie nauki na studiach doktoranckich, przygotowujących do samodzielnej działalności badawczej. Cele kształcenia nakierowane są przede wszystkim na gruntowne przygotowanie filologiczne studentów w zakresie języka litewskiego i łotewskiego, zgodne z wymaganiami określonymi dla odpowiednich poziomów Europejskiego Systemu Kształcenia Językowego (na studiach I stopnia studenci osiągają kompetencje językowe z zakresu języka litewskiego na poziomie B2+, zaś z zakresu języka łotewskiego na poziomie B1; na studiach II stopnia studenci osiągają kompetencje językowe z zakresu języka litewskiego na poziomie C2, zaś z zakresu języka łotewskiego na poziomie C1). W trakcie studiów na kierunku filologia bałtycka studenci nabywają również uporządkowaną wiedzę ogólną i szczegółową obejmującą terminologię, teorie i metodologie z zakresu językoznawstwa i literaturoznawstwa, poznają metody badawcze właściwe dla językoznawstwa diachronicznego i synchronicznego, historii literatury, teorii literatury, a także metody dotyczące nabywania języka rodzimego i obcego oraz wiedzę z zakresu akwizycji języków. Zdobywają również elementarną wiedzę z zakresu historii i współczesnej sytuacji społeczno-kulturalnej państw bałtyckich. Absolwenci kierunku filologia bałtycka mają także umiejętności translatologiczne i kompetencje społeczne pozwalające porozumiewać się z osobami z innego obszary kulturowego i być otwartym na dialog społeczny. Należy podkreślić, że studia prowadzone przez Katedrę Językoznawstwa Ogólnego, Wschodnioazjatyckiego Porównawczego i Bałtystyki są jedynymi studiami filologicznymi w Polsce, po których ukończeniu absolwenci mogą ubiegać się o uprawnienia tłumacza przysięgłego języków litewskiego i łotewskiego.

3. Logopedia ogólna i kliniczna

Studia w zakresie logopedii ogólnej i klinicznej prowadzone na Wydziale Polonistyki są kierunkiem unikatowym, umiejscowionym w obszarze komunikacji językowej. Wpisują się zatem w kulturotwórczą i poznawczo-naukową rolę Wydziału Polonistyki oraz Uniwersytetu Warszawskiego. Efekty kształcenia realizowane na kierunku studiów logopedia ogólna i kliniczna odwołują się również do obszaru nauk medycznych, w szczególności do profilaktyki i ochrony zdrowia.

Logopedia jako nauka o komunikacji językowej koncentruje się na jej zaburzeniach. Ważnym aspektem kształcenia na kierunku logopedia ogólna i kliniczna jest praktyka logopedyczna, która wykorzystując odpowiednie metody i techniki postępowania, służy budowaniu kompetencji językowej i komunikacyjnej oraz usprawnianiu realizacji aktów komunikacyjnych. Tak pojęta logopedia mieści się w obrębie metalingwistyki, którą interesują wszelkie zachowania językowe. Wymiary: społeczny i psychiczny (psychologiczny) - przekazywanie i rozumienie sensów i znaczeń w komunikacji językowej (uczestniczenie jednostki poprzez język w społeczności) - stanowią istotne uzupełnienie wymiaru lingwistycznego, stwarzając możliwość poszukiwania psychologicznych i społecznych przyczyn zaburzeń w zakresie użycia języka (mówienia i rozumienia) . Podobną funkcję spełnia w kształceniu logopedów wymiar medyczny: kształcenie w tym zakresie dostarcza informacji o przyczynach organicznych (anatomicznych, neurologicznych) zaburzeń języka i mowy. W związku z tym studia na kierunku logopedia ogólna i kliniczna prowadzone są we współpracy z Warszawskim Uniwersytetem Medycznym.

Absolwent studiów na kierunku logopedia ogólna i kliniczna posiada umiejętności w zakresie podstawowych metod i technik badań logopedycznych, których celem jest zdiagnozowanie wad wymowy, ich opis i kwalifikacja, a także usprawnienie narządów artykulacyjnych. Działania te wymagają współpracy z lekarzem, psychologiem i pedagogiem w celu ustalenia metod i trybu postępowania terapeutycznego w zakresie komunikacji werbalnej i niewerbalnej.

4. Slawistyka

Kierunek studiów slawistyka należy do obszaru nauk humanistycznych. Efekty kształcenia zdefiniowane dla kierunku obejmują zagadnienia z takich dyscyplin naukowych, jak kulturoznawstwo, literaturoznawstwo i językoznawstwo. Jest to rezultat zarówno tradycji badań prowadzonych od ponad dziewięćdziesięciu lat w Instytucie Slawistyki Zachodniej i Południowej (wcześniej: Katedrze / Instytucie Filologii Słowiańskiej), jak również celów kształcenia stawianych absolwentom slawistyki, tzn. dobrej znajomości języka i realiów kulturowych krajów słowiańskich Europy Środkowej i Południowej oraz umiejętności właściwej oceny kontekstu kulturowo-społecznego.

Cele i efekty kształcenia na kierunku slawistyka są wypadkową założeń zdefiniowanych w Misji i strategii Uniwersytetu Warszawskiego oraz w Misji i strategii Wydziału Polonistyki UW. Ścisłe powiązanie badań prowadzonych w Instytucie z programem kształcenia stanowi realizację fundamentalnego dla Misji Uniwersytetu Warszawskiego założenia o jedności nauki i nauczania. Wyposażenie absolwentów w wiedzę na temat słowiańskich krajów Europy Środkowej i Południowej oraz w umiejętności interpretacji związanych z nimi kontekstów kulturowych, przyczynia się do kształtowania elit świadomych konieczności dialogu w świecie podlegającym z jednej strony tendencjom globalizacyjnym, z drugiej zaś zmagającym się z problemami lokalnymi.

Specyfika studiów slawistycznych wymaga opanowania przez studentów wiedzy i umiejętności praktycznych, takich jak znajomość języka i realiów kulturowych poznawanego kraju, co umożliwia im dokonywanie na poziomie teoretycznym właściwej oceny kontekstu kulturowo-społecznego poznawanych zjawisk.

Absolwent studiów na kierunku slawistyka jest otwarty na poznawanie innych kultur oraz świadom konieczności przeciwstawiania się stereotypom kulturowym i narodowym, szanuje i stara się zrozumieć odrębność kulturową na poziomie różnic narodowych i społecznych, dostrzega konieczność dążenia do intensyfikacji kontaktów kulturalnych i naukowych między Polską a krajem kierunkowym, rozumie wartość społeczeństwa opartego na wiedzy oraz konieczność samodzielnego uczenia się i kształtowania indywidualnego profilu kształcenia.

Potencjalne miejsca zatrudnienia absolwenta studiów slawistycznych to urzędy i agendy państwowe, placówki dyplomatyczne oraz organizacje pozarządowe współpracujące z krajami Europy Środkowej i Południowej, instytucje kultury oraz media w Polsce i w krajach słowiańskich, biura tłumaczeń, instytucje związane z obsługą ruchu turystycznego, a także przedsiębiorstwa polskie współpracujące z krajami słowiańskimi, jak również przedstawicielstwa firm z krajów słowiańskich w Polsce. Dzięki wyjazdom stypendialnym absolwenci mogą łatwiej adaptować się w środowisku międzynarodowym.

5. Filologia klasyczna i studia śródziemnomorskie

Filologia klasyczna jest najstarszą dziedziną studiów humanistycznych w zakresie językoznawstwa, literaturoznawstwa i historii kultury. Znajomość antycznych korzeni kultury europejskiej jest nieodzownym warunkiem zrozumienia procesów kreujących przez stulecia tradycję kulturową świata zachodniego, w tym kulturę polską. Studia na kierunku filologia klasyczna i studia śródziemnomorskie obejmują naukę języka łacińskiego i greckiego, historię literatury starożytnej oraz studia nad wybranymi zagadnieniami z dziedzin takich jak historia starożytna, kultura antyczna, historia sztuki, filozofia. Celem kształcenia jest zdobycie wiedzy w zakresie języków, literatury i kultury greckiej i łacińskiej, oraz ich recepcji w epokach późniejszych, umiejętności związanych z przygotowywaniem i redagowaniem tekstów naukowych w dziedzinie szeroko pojętej humanistyki oraz zdobycie szeregu kompetencji takich jak umiejętność analizowania i interpretacji tekstów literackich, zjawisk społecznych, artystycznych i kulturowych.

Uzyskane na kierunku filologia klasyczna efekty kształcenia pozwalają na samodzielną interpretację tekstów, a także przekazanie wiedzy z zakresu historii starożytnej i kultury antycznej, ogólnej wiedzy z zakresu literaturoznawstwa i językoznawstwa. Studia gwarantują przy tym przygotowanie z zakresu edycji i krytyki tekstu oraz wszechstronnej redakcji tekstów współczesnych (redakcja naukowa, edytorstwo), a także przygotowanie do pracy w redakcjach, archiwach i bibliotekach oraz w innych instytucjach związanych z kulturą i edukacją. Tradycyjnie duży nacisk kładzie się na kształcenie przyszłych nauczycieli języka łacińskiego w szkołach średnich, których misją jest kultywowanie spuścizny antyku i propagowanie wiedzy o językach klasycznych oraz kulturze Grecji i Rzymu.

6. Kulturoznawstwo - wiedza o kulturze

Celem kształcenia na kierunku kulturoznawstwo - wiedza o kulturze jest w szczególności wykształcenie w studentach postawy refleksyjnej i umiejętności krytycznego myślenia, postawy szacunku i badawczej ciekawości wobec różnorodnych zjawisk kultury oraz umiejętność ich interpretacji, szerokiej orientacji w instytucjach i wytworach kultury, a także kompetencji niezbędnych dla samodzielnego twórczego działania w kulturze.

Program studiów łączy więc perspektywę diachroniczną z ujęciem problemowym i dziedzinowym. Student korzysta z oferty łączącej bloki zajęć poświęconych zarówno kulturze w ujęciu antropologicznym (ze szczególnym naciskiem na problematykę mediów kulturowych), jak i kulturze w ujęciu historycznym. Student może w dużym stopniu sam kształtować swą ścieżkę studiowania, wybierając spośród autorskich programów historii kultury polskiej poszczególnych epok te zajęcia, które szczególnie odpowiadają jego zainteresowaniom. Studenci wybierają również z bogatej oferty zajęć z zakresu kultur obcych oraz konwersatoryjnych, a także specjalizacyjnych.

Dzięki szerokiemu profilowi ogólnohumanistyczego wykształcenia oraz dopełniającym go elementom praktycznym i specjalistycznym absolwenci kulturoznawstwa poszukiwać mogą pracy w wielu instytucjach życia społecznego i kulturalnego: absolwentów cechuje duża elastyczność i samodzielność myślenia, pozwalająca im odnaleźć się również w sytuacji niepewnego rynku pracy. Studia w Instytucie Kultury Polskiej pozwalają studentom na dużą mobilność (branie udziału w wymianach międzyuczelnianych, zaliczanie ekwiwalentów programowych na innych kierunkach studiów) oraz zachęcają i mobilizują do aktywności poza uczelnią i dopełniania swego wykształcenia.

Dzięki współpracy IKP z różnorodnymi instytucjami kultury oraz ich przedstawicielami studenci mają ciągły kontakt z potencjalnym rynkiem pracy, jednak celem studiów kulturoznawczych nie jest przygotowanie do określonego zawodu, a raczej danie studentom narzędzi intelektualnych i praktycznych, które pozwolą im się odnaleźć w różnych sytuacjach zawodowych.

Program studiów łączy perspektywę diachroniczną z ujęciem problemowym i dziedzinowym. Student korzysta z oferty łączącej bloki zajęć poświęconych zarówno kulturze w ujęciu antropologicznym (ze szczególnym naciskiem na problematykę mediów kulturowych), jak i kulturze w ujęciu historycznym. Student może w dużym stopniu sam kształtować swą ścieżkę studiowania, wybierając spośród autorskich programów historii kultury polskiej poszczególnych epok te zajęcia, które szczególnie odpowiadają jego zainteresowaniom. Studenci wybierają również z bogatej oferty zajęć z zakresu kultur obcych oraz konwersatoryjnych, a także specjalizacyjnych.

Absolwenci kierunku kulturoznawstwo - wiedza o kulturze przygotowani są do czynnego działania w kulturze i współtworzenia jej kształtu instytucjonalnego dzięki rozległemu, interdyscyplinarnemu wykształceniu, doświadczeniom praktycznym i kształtowanym kompetencjom społecznym, których istotą jest społeczna wrażliwość i krytycyzm.

7. Działalność dydaktyczna Centrum POLONICUM

Działalność dydaktyczna Centrum POLONICUM to przede wszystkim lektoraty języka polskiego na wszystkich poziomach zaawansowania, od A1 do C2 (kodyfikacja grup jest zgodna z nazewnictwem poziomów znajomości języka polskiego jako obcego przyjętym przez Państwową Komisję Poświadczania Znajomości Języka Polskiego jako Obcego i opierając się na dokumencie Rady Europy pt. Europejski system opisu kształcenia językowego). Lektoraty odbywają się w wymiarze 60 godzin semestralnie i wszystkie kończą się egzaminem. POLONICUM prowadzi również kurs E- learning na poziomie A1.

Ponadto Centrum POLONICUM organizuje liczne kursy na zlecenie współpracujących z nim instytucji, na prośbę różnych jednostek Uniwersytetu Warszawskiego, a także z własnej inicjatywy. Niektóre kursy wpisały się w coroczny ramowy program działalności POLONICUM (np. kursy letnie - lipcowy, sierpniowy, wrześniowy czy kurs zimowy w czasie przerwy semestralnej), inne, jak choćby kurs dla grupy studentów z Afganistanu, Iraku, Arabii Saudyjskiej, Haiti, dla stypendystów Programu im. Lane'a Kirklanda, Programu im. K. Kalinowskiego, Fundacji Fulbrgihta czy stypendystów Studiów Europy Wschodniej, przygotowywane są okazjonalnie. Programy wszystkich kursów odpowiadają wymaganiom Państwowej Komisji Poświadczania Znajomości Języka Polskiego jak Obcego.

Poza nauczaniem języka polskiego i kultury polskiej, POLONICUM proponuje projekcje filmowe, programy multimedialne przybliżające polską historię, kulturę, tradycje, spotkania-warsztaty etnograficzne.

Ważne miejsce w ofercie dydaktycznej zajmują Studia o Polsce (Polish Studies). Jest to cykl zajęć poświęconych polskiej kulturze, cywilizacji, historii oferowany przez cały rok akademicki w formie wykładów, warsztatów audiowizualnych oraz konwersatoriów prowadzonych przez pracowników POLONICUM i kadrę naukową Uniwersytetu Warszawskiego. Wykłady stanowią ciekawą propozycję uzupełniającą studia na wybranym przez studentów kierunku. Studenci mają możliwość zdobycia podstawowej wiedzy o naszym kraju, która może zaowocować głębszymi studiami o Polsce.